የጎርፍ ስጋት ከጥፋት ወደ ታላቅ የልማት ስኬት የተቀየረበት የአዋሽ ወንዝ
አዲስ አበባ — ጥቅምት 14 ቀን 2019 ዓ.ም (ው.ኢ.ሚ) የአፋር ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት ማኅበረሰብ ዋነኛ የሕይወት ዋስትና በሆነው በአዋሽ ወንዝ ተፋሰስ ውስጥ ላለፉት 40 ዓመታት ተዘንግተው የነበሩ የጎርፍ መከላከልና የመስኖ መሠረተ ልማት ሥራዎች ባለፉት ሦስት ዓመታት በልዩ ትኩረት በመከናወናቸው፣ ቀጠናው ከነበረበት ከፍተኛ የውድመት ስጋት ወጥቶ ወደ ታላቅ አገራዊ የልማት ማዕከልነት መሸጋገሩን ከፋና ሚዲያ ኮርፓሬት የሚዲያ ባለሙያዎች ጋር የተደረገው የመስክ ምልከታ አረጋገጠ።
የአዋሽ ቤዚን አስተዳደር ጽሕፈት ቤት ኃላፊ አቶ አደን አብዶ በሰጡት ዝርዝር መረጃ መሠረት፤ አብዛኛው የአፋር ክልል ወረዳዎች በዓመት አንድ ጊዜ ብቻ አጭር ዝናብ የሚያገኙና ቀሪዎቹን 10 ወራት በከፍተኛ የድርቅ አየር ሁኔታ የሚያሳልፉ በመሆናቸው፣ ከአምቦ ተነስቶ እስከ አፋምቦ የሚጓዘው የአዋሽ ወንዝ ለአካባቢው አርብቶ አደርና አርሶ አደር ሁለመናውና ብቸኛው የህልውና መሠረት ነው።
ይሁን እንጂ ባለፉት አራት አስርት ዓመታት ውስጥ ዘላቂ የጎርፍ መከላከል መዋቅሮች (ዳይኮች) በወንዙ ዳርቻዎች ላይ ባለመሰራታቸው እና ለም መሬቶች በወራሪ ዛፎች በመሸፈናቸው ሳቢያ፣ በ2012 ዓ.ም በተከሰተ ታሪካዊ የጎርፍ አደጋ ከ30 ሺህ ሄክታር በላይ እርሻ ሙሉ በሙሉ ወድሞ፣ ከ300 ሺህ በላይ ሕዝብ ተፈናቅሎ፣ በክልሉ ደረጃ ከ5 ቢሊዮን ብር በላይ የሚገመት ታላቅ የሀብት ጥፋት ደርሶ እንደነበር አስታውሰዋል።
ይህንን መዋቅራዊና የቆየ አገራዊ ማነቆ በዘላቂነት ለመቅረፍ የውሃና ኢነርጂ ሚኒስቴር በክቡር ሚኒስትሩ ቀጥተኛ አነሳሽነትና መመሪያ፣ የዓለም ባንክ የሚደግፈውን ብሔራዊ የጎርፍ መከላከልና ማገገሚያ ፕሮጀክት በከፍተኛ በጀት ወደ ተግባር በማስገባት ባለፉት ሦስት ዓመታት (ከ2013 እስከ 2016 ዓ.ም) ስድስት ቁልፍ የአፋር ወረዳዎችን ያካተተ የተቀናጀና ስትራቴጂካዊ የሪፎርም ስራ አከናውኗል።
በመካከለኛው አዋሽ በገዋኔ እና ገለአሎ ወረዳዎች ወንዙ በደለል ተደፍኖ የነበረውን እና የኅብረተሰቡን የቆየ ቅሬታ የፈጠረውን ችግር ለመፍታት 45 ኪሎ ሜትር የሚረዝም ሰፊ የወንዝ ቁፋሮና የደለል ማጽዳት ተግባር የተከናወነ ሲሆን፣ በ2012 ዓ.ም በገለአሎ ወረዳ ገፍረም ቀበሌ ላይ ጎርፍ የሰበረው የዳይክ መስመርም ሙሉ በሙሉ በዘላቂነት እንዲዘጋ ተደርጓል።
ወንዙ አቅጣጫውን ስቶ በሚፈስበት ወቅት በተለይ እንስሳት፣ ነፍሰ ጡር እናቶች፣ ተማሪዎች እና አስክሬን ይዞ ለመሻገር ማኅበረሰቡ ይገጥመው የነበረውን የደህንነት ስጋት በዘላቂነት ለመፍታት፣ ከሕዝቡ ጋር ሰፊ ውይይት ተደርጎ ስምምነት ላይ ከተደረሰ በኋላ በገለአሎ ወረዳ ላይ ሰዎችና የቤት እንስሳት በሰላም እንዲሻገሩ የሚያስችሉ 4 ዘመናዊ የመሸጋገሪያ ድልድዮች (Outlets) ተገንብተው ለአገልግሎት በቅተዋል።
በተመሳሳይ ሁኔታ ከደርግ ሥርዓት መውደቅ ማግስት ጀምሮ ላለፉት 30 ዓመታት ምንም ዓይነት የልማት ሥራ ያልተከናወነባቸው በአሳይታና አፋምቦ (የአዋሽ ወንዝ ማክተሚያ ጫፍ) አካባቢዎች የክረምት ማብቂያ ላይ የሚከሰተውን ከፍተኛ የውሃ እጥረት ለመቅረፍ ወንዙን በፍትሐዊነት የመከፋፈልና የመስኖ ቦዮችን በግራቪቲ (በስበት ኃይል) የመዘርጋት ሥራ አሁን ላይ በጨረታ ተለይቶ በከፍተኛ ፍጥነት እየተተገበረ የሚገኝ ሲሆን፣ በላይኛው አዋሽ በሃሩካና ዳልቻ ወረዳዎችም ተመሳሳይ አበረታች ስራዎች ተከናውነዋል።
በተደረገው የተቀናጀ መዋቅራዊ ጣልቃገብነትና ከክልሉ ፕሬዘዳንት ሐጂ አወል ጋር በመቀናጀት የተከናወነው ወራሪ አረሞችን የመመንጠር ሥራ፣ ከዚህ ቀደም በጎርፍ ይናወጡ የነበሩ መሬቶች ወደ ታላቅ ምርታማነት ተቀይረው በአሁኑ ወቅት በአካባቢው ሰፊ የሽንኩርት፣ የሐባብ፣ የበቆሎ፣ የሙዝ እና የጥጥ ምርቶች በስፋት እየተሰበሰቡ ይገኛሉ። በተለይም ታሪካዊው የአሚባራ እርሻ ልማት በከፍተኛ የጥጥ ምርት ተመልሶ በመደራጀቱ ለሀገሪቱ ትላልቅ ጨርቃጨርቅ ኢንዱስትሪዎች ወሳኝ የጥሬ ዕቃ ግብዓት ማቅረብ መጀመሩ ተገልጿል።
ይህ በዓለም ባንክ የሚደገፈው ብሔራዊ ፕሮጀክት ከሀገር ሽማግሌዎች፣ ከሃይማኖት መሪዎች፣ ከሴቶችና ወጣቶች ጋር የጋራ የክትትል ኮሚቴ በማቋቋም የማኅበረሰቡን ቀጥተኛ ፍላጎትና ባለቤትነት ያስቀደመ በመሆኑ፣ የተመዘገቡት ስኬቶች ዘላቂነታቸው የተረጋገጠ መሆኑን አቶ አደን አብዶ አብራርተዋል።
